Profesorska kolonija u Beogradu: 100 godina utopije vrtnog grada

BEOGRAD - Knjiga "100 godina Profesorske kolonije u Beogradu" autorke Olge Ječmenice obeležava usvajanje Generalnog plana Beograda iz 1923. godine koji predviđa izgradnju ovog naselja po utopističkoj viziji vrtnog grada britanskog urbaniste

Ebenizera Hauarda i vremenski se podudara sa dugo očekivanom rekonstrukcijom Memorijalnog muzeja Nadežde i Rastka Petrovića, najstarijeg spomenika kulture na području Profesorske kolonije.

Ljubica Luković, sestra Nadežde i Rastka Petrovića, je Narodnom muzeju u Beogradu ugovorom poklonila vrednu porodičnu kolekciju među kojima je 30 radova Nadežde Petrović kao što su "Bavarac" i "Betovenova maska", sedam akvarela Rastka Petrovića, bakropis

Pabla Pikasa "Žena sa knjigom", crtež Amedea Modiljanija "Ženski akt", crtež Žana Koktoa "Skica", kao i drugi radovi priznatih umetnika i predmeti afričkih i meksičkih kultura koje je prikupljao Rastko Petrović.

U legatu se čuvaju i lični predmeti, porodične fotografije i uspomene iz života ovih značajnih umetnika, biblioteka Rasta Petrovića, njegove gramofonske ploče i putopisni filmovi.

Muzej je bio kratko otvoren do 1986. godine kada je bio zatvoren zbog loših uslova u kojima se kuća nalazila, a nakon rekonstrukcije bi mogao da bude ponovo dostupan javnosti posle dugih 38 godina.

Posetioci Profesorske kolonije ne treba da zaobiđu ni spomenik kulture Vila Prendić, modernističku građevinu arhitekte Milana Zlokovića, koja odražava funkcionalističke ideje Adolfa Losa i po svojim idejnim rešenjima je bliska Vili Miler i Vili Vinternic u Pragu.

Kuća Milutina Milankovića je značajna samim tim što je u njoj živeo srpki naučnik svetskog glasa koji je prvi na Balkanu predavao Ajnštajnovu teoriju relativiteta.

"Njegovo naučno interesovanje kretalo se od problema nastave matematike u srednjim školama, preko građevinskih konstrukcija i reforme julijanskog kalendara do čuvenih geofizičkih teorija kakva je astronomska teorija glacijlanih doba koja ga je proslavila u s vetu nauke", navodi se u delu Olge Ječmenice.

Knjiga "100 godina Profesorske kolonije u Beogradu" koju je izdala Biblioteka "Milutin Bojić", prati nastanak Generalnog plana Beograda i usvajanje koncepta vrtnog grada za izgradnju Profesorske kolonije za koji su se najviše zalagali ruski građevinski inženjer iz Kijeva Đorđe Pavlović Kovaljevski i češki arhitekta Jan Dubovi.

Gradnja prvog urbanistički uređenog naselja u Beogradu je počela u avgustu 1926. godine, a glavni graditelji su bili Svetozar Jovanović, Mihailo Radovanović, Petar Krstić, kao i već pomenuti Milan Zloković.

Jezgro Profesorske kolonije čine beogradske ulice Ljubomira Stojanovića, Jaše Prodanovića i Stojana Novakovića , a cela površina ovog naselja je danas ograničena Bulevarom despota Stefana i ulicama Cvijićeva, Zdravka Čelara i Mitropolita Petra.

Koncept vrtnog grada koji prema zamisli Ebenizera Hauarda spaja ono najbolje iz prirode i urbane sredine je prvobitno bio zamišljen za radničku klasu, ali prvi stanovnici ovog naselja su ubrzo postali akademici, intelektualci i naučnici po kojima je Profesorska kolonija dobila svoje ime.

Najobimnije poglavlje knjige je posvećeno upravo slavnim stanovnicima Profesorske kolonije kao što su orijentalista Fehim Barjaktarević, fiziolog Ivan Đaja, istoričar Viktor Novak, književni kritičar Bogdan Popović, matematičar Nikola Saltikov, hemičar Aleksandar Leko, etnolog Jovan Erdeljanović, istoričar književnosti Uroš Džonić, inženjer Vinko Đurović, filozof Borislav Lorenc, leksikograf Jovan Kangrga i mnogi drugi.

"Priča o Profesorskoj koloniji će 2026. godine napunuti sto godina. Ova knjiga je skroman doprinos obeležavanju ovog jubileja", zaključuje Ječmenica.