Aleksandra Kolaković: Dan primirja je simbol zajedništva i putokaz za uspostavljanje mira

BEOGRAD - Dan primirja u Prvom svetskom ratu predstavlja simbol zajedništva i pobede jedne koalicije, izjavila je viši naučni saradnik u Institutu za političke studije Aleksandra Kolaković i navela da bi u kontekstu sadašnjih sukoba u svetu Dan primirja mogao da posluži i kao putokaz za uspostavljanje mira kroz diplomatske pregovore.

Primirje u Prvom svetskom ratu potpisale su sile Antante - Velika Britanija, Francuska i Rusija sa Nemačkom 11. novembra 1918. godine, u železničkom vagonu u Kompijenu, a potpisivanjem je Veliki rat okončan.

Kolaković je za Tanjug navela da je 11. novembar veoma važan datum istorijski posmatrano, ali istovremeno i datum koji nosi u sebi jednu snažnu simboliku potrebnu u današnjim vremenima, posebno u kontekstu velikih izazova koji postoje u međunarodnim odnosima.

Podseća da je Prvi svetski rat odneo milione života, vojnih, ali i civilnih žrtava koje do tada nisu bile zabeležene u ljudskoj istoriji.

"Dan primirja je simbol jednog zajedništva, simbol pobede jedne koalicije. To je iz perspektive Srbije takođe veoma važan datum, jer je Srbija u toku Prvog svetskog rata dala velike žrtve, gotovo jedna četvrtina stanovništva je stradala. To je rat koji je doneo promene granica", kazala je Kolaković.

Navodeći da je jedan od ključnih problema današnjih sukoba izostanak pregovora o primirju i o tome da se dođe do diplomatskih razgovora, Kolaković je rekla da 11. novembar može poslužiti i kao putokaz do toga da se sedne za sto i razgovara.

Srpska vojska se od decembra 1916. godine nalazila u utvrđenim položajima na Moglenskim planinama, a ratni plan napada za proboj Solunskog fronta razradio je u leto 1918. godine vojvoda Živojin Mišić, načelnik Štaba Vrhovne komande srpske vojske.

Proboj Solunskog fronta počeo je 13. septembra 1918. godine vatrom iz skoro 600 topova, a bombardovanje je trajalo dva dana bez prestanka.

Solunski fron probijen je 15. septembra, a Kolaković navodi da upravo to predstavlja jedan od ključnih momenata za Srbiju u Velikom ratu.

"To je trenutak kada su se svi oni vojnici koji su za četiri godine videli mnoge žrtve, koji su ostavili svoju braću, saborce na ratištima i na putu kroz Albaniju, a potom na samom Solonskom frontu, uspeli da se reorganizuju uz pomoć saveznika i da se vrate u Srbiju", navela je Kolaković.

Prema njenim rečima, to je bio i trenutak kada se stvarala nova država - Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije Kraljevina Jugoslavija, kao i važan period za izgradnju države, odnosno njenih institucija.

"Taj proces izgradnje države i institucija nastavljen je i kasnije, ali su neki izazovi nastali povlačenjem granica u tom ratu i kreiranjem te države određivali i kasnije sudbinu srpskog naroda i srpskih država u kojima se on nalazio", kazala je Kolaković.

Srbija je u Velikom ratu izgubila gotovo trećinu stanovnika, a Kolaković ističe da su velike žrtve bile prisutne i kod svih drugih učesnika rata.

Ipak, kako dodaje, Srbija je, uz Francusku i Belgiju, ponela najveće gubitke.

"Srbija je za te četiri godine ratovanja razorena, okupirana, i bilo je potrebno izgraditi sve ponovo iz temelja, ali sada se radilo na izgradnji u jednom novom, drugom kontekstu u izgradnji jedne nove države. Istovremeno, mi moramo posmatrati taj period i kao jedan od najtragičnijih, ali i najslavnijih perioda srpske istorije", kazala je.

Kolaković navodi da su bitke koje je vodila srpska vojska, srpski narod, kao i kralj Petar I Karađorđević, posebno u Francuskoj i u nekim drugim državama, postali personifikacija i primer hrabrosti i junaštva.

Kao takvi, kako je dodala, uticali su i na kreiranje jedinstva i jačanja borbenog morala kod saveznika.

"Upravo su te prve srpske pobede bile i prve savezničke pobede i to je ono što nas vezuje zajedno sa tim evropskim zemljama i što nas vezuje u tom istorijskom i kulturološkom smislu za evropsku istoriju", rekla je.

Dan primirja u Prvom svetskom ratu u Srbiji se obeležava kao državni praznik od 2012. godine, a Kolaković navodi da tako posmatrano predstavlja jedan od novijih praznika u memorijalnoj praksi u Srbiji.

Kolaković dodaje da su se te memorijalne politike menjale i u samoj Evropskoj uniji i navodi da su se sa rastom Unije i sa izmenom okolnosti, doživljavale brojne promene.

U tom kontekstu, kako je navela, više nije akcenat samo na žrtvama Velikog rata, već i na pobeđenima i pobednicima.

Kolaković naglašava da je 11. novembar veoma značajan praznik za većinu evropskih država, pre svega za Francusku i Veliku Britaniju, ali da se kao značajan obeležava i u svim američkim državama.

"Taj datum je sada vezan i za neke druge ratove i za neke druge vojnike i žrtve koje su stradali u tim ratovima, pa i recimo za one koje su stradali od terorizma, terorističkih napada u nekim od ovih država. Tako da on menja značenja, ali suštinski ostaje identitetski veoma važan za većinu država. Kao takav bitan je i za Srbiju", istakla je Kolaković.

Ukazuje da taj praznik ne bi trebalo samo posmatrati kao jedan od neradnih dana u godini, već da bi građani trebalo da se suštinski, identitetski povežu sa tim praznikom i njegovim značenjem.

"Taj praznik suštinski znači jednu vrstu poštovanja prema žrtvama i označava solidarnost koja nam je sigurno u ovim vremenima potrebna", poručila je Kolaković.

Prvi svetski rat počeo je 28. jula 1914. godine napadom Austrougarske na Srbiju.

Vlasti Dvojne monarhije iskoristile su atentat u kojem je ubijen prestolonaslednik nadvojvode Franc Ferdinand i njegova supruga Sofija, vojvotkinja Hoenberg, u Sarajevu, na Vidovdan, 28. juna 1914, da optuže Srbiju da stoji iza tog atentata.

Atentat koji su izvršili mladobosanci uzet je kao opravdanje za rat.

Rat je objavljen, verovatno ciljano, simbolički, mesec dana po atenatu u Sarajevu, 28. jula.

Probojem Solunskog fronta, koji su izveli Srbi, sredinom septembra 1918. i pobedonosnom ofanzivom koja je presudno doprinela porazu Centralnih sila, okončan je Prvi svetski rat.

Po kapitulaciji Bugarske, zatim i Austrougarske, Nemačka je primirje potpisala 11. novembra. Bio je to kraj Velikog rata.

U Srbiji se kao glavni motiv za amblem Dana primirja koristi cvet Natalijine ramonde, što je ugrožena vrsta u Srbiji, koji je poznat i kao cvet feniks.

Osim Natalijine ramonde, u amblemu se pojavljuje i motiv trake Albanske spomenice, koja se nalazi iznad cveta.

Dan primirja u Srbiji praznuje se neradno.