Nigerija - podele i sukobi

BEOGRAD - Nigerija, najmnogoljudnija zemlja Afrike, suočena je sa intervencijom zbog brojnih dugogodišnjih incidenata, napada i otmica u severnim delovima zemlje.

Predsednik SAD Donald Tramp nedvosmisleno je naglasio potrebu zaštite hrišćana koji su, kako tvrdi, u toj zemlji suočeni s progonom.

Na Božić, 25. decembra SAD su, pozivajući se na odredbe Zakona o međunarodnoj verskoj slobodi, izvele vazdušne udare na lokacije takozvane Islamske države udare u Nigeriji.

Zvanično, ciljani su kampovi ISIS u državi Sokoto, na severozapadu zemlje. Istog dana policijski zvaničnici Nigerije saopštili su da je bombaš samoubica ubio najmanje pet osoba, a ranio 35, prilikom napada na džamiju na severoistoku zemlje.

Brojni napadi, s nizom žrtava, dogodili su se prethodnih godina širom te ogromne zemlje, organizovane kao federacija 36 država.

Početkom septembra 2024. u Tarmuvi, u državi Jobe, na severoistoku Nigerije, islamski ekstremisti ubili su 130 seljana a ranili preko 30, zbog navodne saradnje sa regularnom vojskom.

Sredinom maja 2023. preko 200 lica je ubijeno od starne Fulani milicije u zoni Mangu, u državi Plato u centralnom pojasu zemlje. Marta iste godine u selu Ungvan Vakili u državi Kaduna, u centralnom delu Nigerije, nepoznati napadači ubili su najmanje 17 meštana.

Krajem oktobra 2023. dvojica terorista Boko Harama u Gorokajeji, u državi Jobe, usmrtili su 37 lica, a 7 ranili. Voz na relaciji Abudža - Kaduna napadnut je 28. marta 2022. u Katariju, u državi Kaduna, u centralnoj zoni severa zemlje, kada je ubijeno 10 osoba.

Maja 2022. militatni opredeljni za separaciju Biafre usmrtili su 14 lica, u seriji napada u Anambara državi na jugoistoku zemlje. Sredinom januara 2022. u Dankadi, u Kebi državi, na severozapadu Nigerije, dogodio se masakr kada je ubijeno oko 50 lica. Marta 2022. najmanje 37. osoba je stradalo u selu Ganar Kijama u Zamfara državi, na severozapadu zemlje.

Najmanje 46 lica ubijeno je u drugoj polovini decembra 2022. u više napada u selima oblasti Kagoro, u Kaduna državi u centralnoj Nigeriji. Preko 80 osoba je ubijeno u napadima u državi Kebi, na severozapadu zemlje 8. marta 2022.

Militanti takozvane Islamske države 5. jula 2022. napali su Kuže zatvor u Abudži, glavnom gradu Nigerije, oslobodivši 879 zatočenika. Mesec dana ranije do 80 lica je ubijeno u pucnjavi u rimokatoličkoj crkvi u gradu Ovo, u državi Ondo, na jugozapadu zemlje.

U seriji napada 10. aprila 2022. u državi Plato, u centralnom pojasu Nigerije, ubijeno je najmanje 150 lica, a oko 70 je kidnapovano. Napadači su najverovatbije bili pripadnici Fulani milicija.

Prilikom napada militatanta, krajem juna 2022. na regularnu vojsku koja je obezbeđivala ugroženo rudarsko naselje u Široru, u državi Niger, u središnjem pojasu zemlje, ubijeno je 48 lica, većinom vojnici. Prvih dana januara 2022. preko 200 lica je ubijeno u Zamfara državi, u severozapadnom delu zemlje, u seriji napada.

Militanti Boko Harama 23. februara 2021. u Maidaguri, u državi Borno, na krajnjem severoistoku, uz jezero Čad, usmrtli su najmanje 10 lica. Dva meseca potom, u istoj zoni, u Mainoku, u napadu terorista stradala su 33 pripadnika regularne vojske Nigerije.

U napadu u džamiji selu Mazakuka, država Niger, 25. oktobra 2021. ubijeno je najmanje 17 lica. Prilikom napada na zatvor u Overiju, u prestonici države Imo na jugoistoku Nigerije, 5. aprila 2021. pobeglo je 1.844 lica.

U Gamboru, država Borno, na severoistoku zemlje, 6. januara 2020. na pijaci je eksplodirala bomba, kada je poginulo 38 osoba a 35 je ranjeno.

U jednom selu oblasti Gubio u državi Borno, na severoistoku Nigerije, 9. juna 2020. dogodio se masakr u kom je ubijena 81 osoba. Više lica je oteto. Usmerćena je pritom stoka, stotine grla, a brojna su ukradena, selo zapaljeno.

U selu Košebe, u oblasti Borno, 28. novembra 2020. ubijeno je 110 seljana koji su radili na poljima pirinča. Pripadnici Boko Harama oteli su tada 15 žena. Vojna posada u Bohamu, na ostrvu jezera Čad napadnuta je 23. marta 2020. Ubijeno je ukupno 168 lica, delom u Čadu, delom u Nigeriji.

U napadima na seljane u Sabon Birni, u državi Sokoto, 26. maja 2020. ubijene su najmanje 74 osobe. Fulani militatanti na taj način su se svetili zbog napada Boko Harama, nedelju dana ranije u tom mestu, kada je ubijeno 19 civila.

Procenjuje se da je Boko Haram, odnosno ISIS, uzrokovao do 40.000 smrti, dok posrednih žrtava, veruje se, ima preko 300.000. Pritom, osim islamskih militanata, najbrojnijih i najagresivnijih, među koje spadaju i teroristi pokreta Lakurava, osim ISIS, u Nigeriji deluje i niz drugih naoružanih grupa, delom kao reakcija, a onda i s raznim drugim motivima, podrazumevajući puki kriminal.

Boko Haram je osnovan 2002. godine u Majduguriju, središtu države Borno. Mohamed Jusuf, utemeljitelj te grupacije, prikupljao je ljude sa margine, očajnike, sa verskim i obrazovnim obrazloženjem. Tokom prvih sedam godina grupacija je bila posvećena okupljanju, jačanju.

Godine 2009. vlasti posvećenije istražuju njene pripadnike. Pojedini su uhapšeni, uključujući Mohameda Jusufa, koji u zatočeništvu umire. Potonji tumači zaključili su da im je to presudno podiglo popularnost. Usledile su odmazde, napadi na policiju, pod vođstvom novog čelnika Abubakara Šekaua.

Još sredinom 2014. godine, militanti Boko Harama kontrolisali su oko 50.000 kvadratnih kilometara najviše u zoni Borno. Od marta 2015. čelnik te grupacije identifikovao je Boko Haram sa Islamskom državom. Tada je prihvaćen naziv "Zapadnoafrička provincija Islamske države".

Krajem 2015. nigerijske vlasti tvrdile su da je infrastruktura ISiS u Nigeriji uništena, da bi 2019. predsednik Nigerije Muhamadu Buhari izjavio da je Boko Haram zapravo poražen.

Amnesti internešnal je 2015. procenjivao da tu grupaciju sačinjava do 15.000 aktivnih pripadnika, dok su odgovarajuće službe SAD držale da ih pod oružjem ima do 6.000. Uprkos smrti čelnika Šekaua, Boko Haram je potom pojačao dejstva.

Početkom ove decenije UN su procenjivale da je na severu Nigerije neophodno obezbediti pomoć za 9 miliona lica, pošto su oružana dejstva ISIS/Boko Haram trajala već desetak godina.

Britanija se na priobalju današnje Nigerije ukotvila još ranih pedesetih 19. veka, intervencijom u Lagosu, koji je postao britanska kolonija 1861.

Prethodno, ta oblast je imala žive trgovačke veza sa Brazilom, što je bio glavni razlog britanske intervencije. Obrazloženo kao borba protiv trgovine robljem britansko sputavanje prekoatlantske trgovine bilo je motivisano onemogućavanjem tada vidnog privrednog uspona kako Brazila tako i SAD.

Do kraja veka, a konačno 1914. britanska vlast nad prostorom današnje Nigerije je potpuno obezbeđena. Kao i drugde, London je vladao indirektno, preko lokalnih moćnika potpuno uvučenih u kolonijalni sistem, raznih tradicionalnih poglavica u južnom delu zemlje ili lokalnih emira, sultana ili verskih prvaka na severu.

Kada su se Britanci, u sklopu opšteg procesa dekolonizacije, povukli na samom početku oktobra 1960. ostavili su ustavno ustrojstvo koje se temeljilo na negovanju dubokih unutrašnjih podvojenosti. Tri regiona zemlje, islamski Sever, i hristijanizovani Zapad i Istok, u južnom delu zemlje, sve vreme su imali suprotstavljene interese.

Separacija Istoka, pod imenom Biafra dovela je tako do strahovitog građanskog rata (jul 1967 - januar 1970) sa čak tri milona žrtava. Osim interesa inostranstva, pri čemu su centralne vlasti u Lagosu podržavali Britanci, a separatiste u Biafri Francuzi, nezvanično i skriveno, osnovni motiv je izvesno bila otkriće znatnih rezervi nafte upravo u zoni potonje Biafre.

Bum koji se u toj zemlji dogodio sedamdesetih kao posledica velike produkcije nafte, ogledao se u neverovatnom luksuzu vlastodržaca, što šira populacija gotovo nije ni osetila. Tih godina Nigerija je, primera radi, bila ogroman uvoznik mercedesovih vozila ili recimo francuskog šampanjca.

Versko šarenilo sveprisutno širom crne Afrike nije zapravo sve do najnovijeg talasa islamskog militarizma poslednjih decenija bitno podrivalo stabilnost zemlje. Nigerija je pritom, što je takođe tipično za crnu Afriku, prostor snažnog bujanja niza kultova, neretko pseudohrišćanskih, a zapravo sinkretističkih.

Uzroci aktuelne krize širi su od verskih, etničkih ili regionalnih podvojenosti. Najmnogoljudnija zemlja Afrike, sa 240 milona stanovnika, decenijama je prostor demografske eksplozije, što nužno dovodi do niza zapravo nerešivih socijalnih i društvenih teškoća.

Intervencija protiv formacija ISIS ili grupacije Lakurava, koju su izvele SAD, zvanično na zahtev predsednika Bola Tinubua, zapravo je začudila lokalnu populaciju. Gađan je Džabo, u državi Niger, u centralnom delu zemlje, severozapadno od prestonice Abudže, lokacija sasvim udaljena od uporišta ISIS u severoistočnoj Nigeriji.