Stupio na snagu sporazum Ujedinjenih nacija o zaštiti otvorenog mora i biodiverziteta

NJUJORK - Sporazum Ujedinjenih nacija (UN) o zaštiti otvorenog mora (BBNJ) stupio je danas na snagu, čime je prvi put uspostavljen međunarodno-pravni okvir za održivo korišćenje otvorenih mora i zaštitu njihove biološke raznovrsnosti, a do danas ga je ratifikovalo više od 80 zemalja.

Sporazum predviđa mogućnost uspostavljanja zaštićenih morskih područja, obavezu sprovođenja procena uticaja na životnu sredinu pre planiranja aktivnosti na otvorenom moru, kao i pravila o pravednom korišćenju genetskih resursa mora, što je važno, na primer, za razvoj lekova, prenosi Tagesšau.

Cilj sporazuma je da doprinese globalnom planu da do 2030. godine 30 odsto kopnenih i morskih površina bude pod zaštitom prirode, što su države članice UN dogovorile 2022. godine u Kanadi.

Ideja o pravno obavezujućem sporazumu za zaštitu otvorenog mora pojavila se još pre više od 20 godina, a 2003. godine u okviru UN usaglašen je naziv Sporazum o biološkoj raznovrsnosti mora izvan nacionalne jurisdikcije (BBNJ).

Stručnjaci ističu da je otvoreno more izuzetno važan i osetljiv ekosistem, ali i ključan faktor u regulisanju klime, zbog morskih struja i sposobnosti apsorpcije ugljen-dioksida.

Iako je pregovaranje o sporazumu trajalo dve decenije, njegovu ratifikaciju je u kratkom roku potvrdilo više od 60 država, što je bio minimalni uslov za stupanje na snagu, a do danas ga je ratifikovalo više od 80 zemalja.

Međutim, stručnjaci upozoravaju da će uspeh sporazuma zavisiti od konkretnih odluka država potpisnica, njihove saradnje sa postojećim međunarodnim organizacijama koje regulišu brodarstvo, ribarstvo i dubinsko rudarstvo, kao i od toga u kojoj meri će se pravila primenjivati u praksi.

Otvoreno more obuhvata morske površine udaljene više od 200 nautičkih milja od obale i čini gotovo dve trećine svetskih okeana, ali do sada nije postojao opšteprihvaćen pravni osnov za uspostavljanje međunarodnih zaštićenih područja na tim prostorima.