Milan Gulić: Treba biti ponosan jer je Srbija uprkos iskušenjima pobednica Velikog rata

BEOGRAD - Srbija je od početka do kraja Velikog rata ostala ključni član savezničke pobedničke koalicije, rekao je istoričar Milan Gulić povodom obeležavanja Dana primirja u Prvom svetskom ratu i istakao da je naša zemlja, uprkos teškim iskušenjima, bila pobednica, na šta srpski narod treba da bude ponosan.

"Sklapanje primirja u Kompijenju je važno u kontekstu toga

da je Srbija bila i ostala i na početku rata i na kraju rata sastavni deo savezničke pobedničke koalicije. Bežanje od tog datuma je, u stvari, uklanjanje Srbije iz onoga što ona, nesumnjivo, jeste bila - pobednica Prvog svetskog rata i to je stvar na koju treba biti ponosan", rekao je Gulić za Tanjug.

Podsetio je da je Kraljevina Srbija bila zemlja koja je prva napadnuta u Velikom ratu, odnosno da je taj rat i počeo napadom Austrougarske monarhije.

Put Kraljevine Srbije od tada je, kako kaže, bio specifičan i pun i traumatičnih, ali i herojskih epizoda.

"Ako bismo pogledali šta se sve dešavalo u Kraljevini Srbiji tokom njenog učešća u Prvom svetskom ratu, onda ne možemo da preskočimo i da ne pomenemo slavne pobede na Ceru i na Kolubari, borbe na Drini, upade čak i na neprijateljsku teritoriju, zatim slom vojnog fronta, učešće na Solunskom frontu, pobede na Kajmakčalanu, oslobođenje Bitolja", naveo je Gulić.

Ocenjuje da tokom Velikog rata, u ratničkom smislu, ima puno epizoda koje su decenijama ostale simbol herojstva srpskog vojnika, ali i simbol stradanja Kraljevine Srbije i srpskog naroda.

Prema njegovim rečima, prva velika ofanziva Austrougarske na Kraljevinu Srbiju je bila već u avgustu 1914. i završila se velikom pobedom srpske vojske.

"Neretko se upravo ta pobeda srpske vojske u Cerskoj bici naziva i prvom savezničkom pobedom u Prvom svetskom ratu. Treba reći da je Kraljevina Srbije u tim borbama 1914. godine u nekoliko navrata ulazila na Austrougarsku teritoriju. Imali smo sremsku ofanzivu gde je ulazila na teritoriju Kraljevine Ugarske kao jednog od konstituenata monarhije", naveo je Gulić.

Srpska vojska je, kako dodaje, ulazila i na teritoriju Bosne i Hercegovine, dok je vojska druge srpske države iz tog vremena, Kraljevine Crne Gore, stupala na tlo Kraljevine Dalmacije kao još jedne "krunovine unutar monarhije".

Osim toga, navodi istoričar, vođene su vrlo žestoke borbe na Drini u drugoj polovini 1914. godine, a posebno se izdvaja i sukob na na Gučevu, na Mačkovom kamenu.

"To su zaista borbe koje su ostale dugo u pamćenju i koje su bile jedan od simbola herojstva srpskog vojnika u Prvom svetskom ratu", ocenjuje Gulić.

Kada je reč o stradanju Srbije u Prvom svetskom ratu, napominje istoričar, ne može se ne pomenuti epidemija pegavog tifusa u proleće 1915. godine, kad je zemlja opustošena, kao ni veliki poraz - stravična trojna ofanziva Austrougarske, Nemačke i Bugarske iz oktobra 1915, koja je u konačnici dovela i do okupacije Kraljevine Srbije.

"Zaista je za sveukupnu istoriju srpskog naroda važno pomenuti da je u trenucima državnog sloma doneta odluka o povlačenju, da su se tada iz države povukli i kralj, i regent, i skupština, i vlada, i glavnina vojske, ali i jedan deo naroda. Zbog toga neretko ulazimo u grešku kada kažemo da je Kraljevina Srbija uništena. Ona nije bila uništena, nije bila samo okupirana, ali je državno-pravno opstala u emigraciji", pojašnjava Gulić.

Govoreći o povlačenju srpske vojske preko Albanije i Crne Gore, istoričar kaže da je to bio neizvestan i težak put.

U različitim pravcima, dodaje, išlo se na albansku obalu gde su saveznici imali obavezu da evakuišu preostalu vojsku Kraljevine Srbije.

"Dobro je poznato da je to bilo teško povlačenje u zimskom periodu kroz planinske krajeve, a napadi albanskog stanovništva bili su toliko traumatični da je čitav taj put ostao poznat kao Albanska golgota", ističe Gulić.

Vojska Kraljevine Srbije koja je preživela Albansku golgotu oporavljena je na Krfu i već od leta 1916. učestvuje u borbama na Solunskom frontu.

"Dakle, Srbija gotovo ni u jednom trenutku nije prestala da bude značajan činilac savezničke koalicije ni u političkom i diplomatskom smislu, ni u vojnom smislu. Rezultat toga je bio da je njena vojska opstala sve do jeseni 1918. i da je na kraju učestvovala u proboju Solunskog fronta. Ona je, u stvari, izvršila jedan odlučan udar i značajno je doprinela da taj front bude probijen i da na kraju, zahvaljujući tome, dođe i do oslobođenja Kraljevine Srbije, ali i ostatka srpskog naroda na Balkanskom poluostrvu", rekao je Gulić.

Smatra da je sveukupno učešće srpske vojske na Solunskom frontu svojevrsna personifikacija i srpskog ratničkog učešća u Prvom svetskom ratu i donekle srpskog stradanja, ali ponajviše želje za slobodom.

Mesec i po dana po proboju Solunskog fronta, srpska vojska je uspela da povrati čitavu državnu teritoriju.

"Od 15. septembra do 1. novembra kada je oslobođen Beograd, oslobođena je čitava državna teritorija. Otprilike u isto vreme je oslobođena i teritorija Kraljevine Crne Gore i na taj način je srpski vojnik, u tih mesec i po dana, prešao oko 700 kilometara i u potpunosti uspeo da oslobodi državnu teritoriju", naveo je Gulić.

Primirje u Prvom svetskom ratu potpisale su sile Antante - Velika Britanija, Francuska i Rusija sa Nemačkom 11. novembra 1918. godine, u železničkom vagonu u Kompijenu, a potpisivanjem je Veliki rat okončan.