Dogodilo se na današnji dan - 12. decembar

BEOGRAD - Danas je petak, 12. decembar, 346. dan 2025. Do kraja godine ima 19 dana.

1574 - Murat III je postao turski sultan posle smrti Selima II.

1804 - Španija je objavila rat Britaniji.

1806 - U Prvom srpskom ustanku oslobođena je beogradska varoš i Turci su potisnuti u Kalemegdansku tvrđavu, za šta je zaslužan buljubaša Konda, prebeglica iz tabora turskog komandanta grada Alije Gušanca. Konda, Uzun Mirko Apostolović i petorica dobrovoljaca su se pred zoru neopaženo prebacili preko bedema, pobili turske stražare kod Sava kapije i ustanicima otvorili kapiju, što je bilo odlučujuće za ishod bitke. U višečasovnoj bici za varoš poginulo je oko 300 Turaka i 54 srpska ustanika. Videvši da je odbrana tvrđave beznadežna, Gušanac je pobegao niz Dunav 29. decembra, a 6. januara 1807. predale su se snage novog turskog komandanta Sulejman paše i tako je Beograd, posle tri veka ponovo postao centar srpske države.

1821 - Rođen je francuski pisac Gistav Flober, jedan od osnivača francuskog realizma, sjajan stilista. Bio je pesimista, skeptik i nepristrasan posmatrač. Romanom "Gospođa Bovari" uznemirio je javnost i optužen je za povredu javnog morala. Ostala dela: romani "Buvar i Pekiše", "Sentimentalno vaspitanje", "Salambo", "Iskušenje svetog Antonija", dva pozorišna komada, više novela i obimna "Prepiska".

1863 - Rođen je norveški slikar Edvard Munk. Njegove slike karakteristične su po ekspresivnim oblicima sa oblom uprošćenom konturom. Najpoznatije njegovo delo "Krik" donelo mu je ogromnu popularnost.

1873 - U Srbiji je Zakonom o kovanju srebrne monete uveden dinar kao novčana jedinica. Srbija je prethodno odlučila da se prikloni Novčanoj konvenciji koju su u Parizu 1865. potpisale Francuska, Belgija, Italija i Švajcarska. Nastojalo se da se otkloni monetarni haos i dotadašnja upotreba više od 40 različitih moneta, dukata, forinti, talira. Dinar je uzet kao naziv za novčanu jedinicu pošto je taj naziv postojao u srednjovekovnoj Srbiji još u XIII veku (kralj Stefan Prvovenčani).

1893 - Rođen je američki filmski glumac rumunskog poreklabEmanuel Goldenburg, poznat kao Edvard Robinson, koji se proslaviobulogama gangstera u kriminalističkim filmovima, ali je ispoljio i sjajan komičarski talenat. Filmovi: "Mali Cezar", "Tigrova čeljust", "Kid Kalabed", "Neočekivani dr Gliterbauz", "Čitav grad priča", "Dvostruka odšteta", "Žena na prozoru", "Rt Largo","Nasilje", "Zeleno sunce".

1894 - Japanske trupe su otpočele invaziju Koreje.

1896 - Srpsko učiteljsko društvo osnovalo je u Beogradu Školski muzej, kasnije nazvan Pedagoški muzej.

1907 - Rođen je Ljubomir Durković-Jakšić, srpski književni i kulturni istoričar, bibliograf. Studirao je teologija, filozofiju i prava u Beogradu i Varšavi. Radio je kao lektor, bibliotekar i profesor na Teološkom fakultetu. Najviše se bavio srpsko-poljskim vezama, Njegošem i bibliografijom. Dela: "Bibliografija o Njegošu", "Istorija srpskih biblioteka 1801-1850", "Jugoslovensko-poljska saradnja 1772-1840", "Srbija i Vatikan 1804-1918".

1913 - Slika Leonarda da Vinčija "Mona Liza" pronađena jenu Firenci, dve godine pošto je ukradena iz pariskog muzeja "Luvr".

1915 - Rođen je američki pevač i filmski glumac italijanskog porekla Frensis Albert Sinatra, poznat kao Frenk Sinatra, koji je svetsku slavu stekao nizom muzičkih hitova poput pesama "Stranac u noći" i "Njujork, Njujork". Bio je poznat je i po prisnim vezama s važnim ličnostima američkog društva, uključujući predsednike SAD, ali i najmoćnijeg mafijaškog "kuma" Lakija Lučana. Filmovi: "Noći Las Vegasa", "Ne kao stranac", "Neki su dotrčali", "Reči i muzika", "Čovek sa zlatnom rukom", "Odavde do večnosti" (Oskar), "Tri narednika", "Četvorica iz Teksasa","Detektiv", "Goli trkač".

1915 - Poleteo je prvi avion načinjen u potpunosti od metala, letelica nemačkog konstruktora Huga Junkersa.

1918 - Rođen je ruski akademik Oleg Gazenko, rodonačelnik kosmičke biologije i medicine. Gazenko, inače sovjetski general,

1950. je bio jedan od idejnih tvoraca i realizatora naučnih programa na zemljinim bio-satelitima čije je istraživanje imalo veliki doprinos u pripremi čovekovih letova u kosmos. Metode i sistem održavanja zdravlja i radne sposobnosti posade prilikom dužih letova u kosmos i povratka u uslove gravitacije, koje je Gazenko razradio još su neprevaziđene.

1929 - Rođen je engleski pisac Džon Ozborn, u čijim dramama dominira kritika društvenih prilika u Engleskoj. Proslavio se dramom "Osvrni se u gnevu". Ostala dela: "Zabavljač", "Epitaf za Džona Dilona", "Svet Pola Slikija", "Luter", "Rodoljub za mene","Vreme sadašnje", "Hotel Amsterdam", "Zapadno od Sueca", "Dar prijateljstva", "Nedopustiv dokaz".

1936 - Dva dana posle abdikacije Edvarda VIII, britanskinmonarh postao je njegov brat Džordž VI. Edvard VIII odrekao se krune da bi se oženio Amerikankom Volis Simpson, posle čega je živeo u inostranstvu zadržavši titulu - vojvoda od Vindzora.

1939 - Umro je američki glumac Daglas Ferbanks, veoma popularan u periodu nemog filma, jedan od najpoznatijih pustolova u istoriji kinematografije. Filmovi: "U znaku Zoroa", "Tri musketara","Crni pirat", "Robin Hud", "Bagdadski lopov".

1940 - Kraljevina Jugoslavija potpisala je s Mađarskom ugovor o "večnom prijateljstvu", koji je Budimpešta pogazila posle manje od pola godine, pripajanjem Bačke i Baranje po okupacija Jugoslavije aprila 1941. Mađarski predsednik vlade potpisnik Ugovora o prijateljstvu s Kraljevinom Jugoslavijom grof Pal Teleki, je 3. aprila 1941. kada je postalo jasno da će Mađarska učestvovati u Napadu na Jugoslaviju, izvršio samoubistvo, smatrajući da je osramoćen pošto je njegova reč pogažena.

1958 - Umro je srpski matematičar, astronom igeofizičar Milutin Milanković, naučnik svetskog ugleda, tvorac najsavršenijeg kalendara, osnivač katedre nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu, potpredsednik Srpske akademije nauka. Milanković je uz Teslu i Pupina najveće ime srpske nauke uopšte. Građevinsku tehniku studirao je u Beču, gde je i doktorirao. Bio je profesor teorijske fizike, a bavio se i kosmičkom fizikom i geofizikom. U prvom delu objavljenom na francuskom jeziku "Matematička teorija termičkih pojava izazvanih Sunčevom radijacijom" izložio je novu teoriju rasporeda Sunčevih radijacija na površini planeta i toka klimatskih promena u geološkoj prošlosti Zemlje. Njegova reforma kalendara prihvaćena je na Svepravoslavnom kongresu crkava u Carigradu 1923. Tvorac je i teorije o pomeranju Zemljinih polova. Dela: "Kanon osunčanja","Nebeska mehanika", "Osnovi nebeske mehanike", "Sekularna pomeranja Zemljinih polova", "Istorija astronomske nauke", "Kroz vasionu i vekove", "Uspomene, doživljaji, saznanja".

1958 - Umro je srpski pravni stručnjak Slobodan Jovanović, profesor univerziteta, predsednik vlade Kraljevine Jugoslavije, predsednik Srpske kraljevske akademije. Jovanović jennajznačajniji srpski pravni pisac i teoretičar države u 20. v. Njegovi istoriografski radovi takođe su neprevaziđeni. Posle Drugog svetskog rata osuđen je u odsustvu na 20 godina robije, kao "ratni zločinac" na procesu Draži Mihailoviću i do kraja života ostao je u emigraciji u Britaniji. Smatran je jednim od najvećih svetskih autoriteta u oblasti teorije ustavnog prava. Bio je veomanplodan autor. Glavna dela: "Vođi Francuske revolucije","O suverenosti", "O državi" (Osnovi jedne pravne teorije),"Ustavobranitelji i njihova vlada", "Svetozar Marković","Makijaveli", "Druga vlada Miloša i Mihaila", "Vlada MilananObrenovića", "Ustavno pravo Kraljevine Srbije", "Ustavno pravo Kraljevine SHS".

1963 - Kenija je postala nezavisna država u okviru Britanskog komonvelta s vođom borbe za nezavisnost Džomom Kenijatom kao predsednikom vlade. Istog dana 1964. Kenija je proglašena republikom s Kenijatom kao predsednikom.

1979 - U kolumbijskom lučkom gradu Tumako, u zemljotresu, poginulo je 600 ljudi a oko 80.000 je ostalo bez krova nad glavom.

1990 - Zbačeni predsednik Bangladeša Husein Muhamed Eršad stavljen je u kućni pritvor.

1992 - Na indonežanskim ostrvima Flores i Babi u zemljotresu je poginulo najmanje 2.200 osoba.

1994 - Vrhovni sud Brazila oslobodio je optužbe za korupciju bivšeg predsednika Fernanda Kolor de Mela.

2000 - Etiopija i Eritreja potpisale su u Alžiru mirovni sporazum kojim je formalno okončan dvogodišnji pogranični rat u kojem su poginule desetine hiljada ljudi.

2001 - Posle dvodnevnog suđenja, francuski major Pjer Anri Binel osuđen je na pet godina zatvora, od kojih tri uslovno, zbog odavanja vojnih tajni o pripremama NATO za bombardovanje Srbije (SRJ).

2003 - Umro je azerbejdžanski državnik Hajdar Alijev, predsednik Azerbejdžana do pred samu smrt, ključni činila azerbejdžanske politike više od tri decenije. Pre smrti obezbedio je da ga na položaju šefa države zameni sin.

2007 - Umro je Ajk Tarner, američki muzičar, jedan od pionira soula i rokenrola, lider grupe "Kings of Rhythm", osvajač nagrade Gremi u kategoriji tradicionalnog bluza za album "Risinn"With the Blues". Rođen je u delti Misisipija, kolevci američkog bluza, mnogi ga smatraju tvorcem novog muzičkog žanra. Sa bivšom suprugom Tinom Tarner snimio je niz hitova, od kojih su najpoznatiji "River Deep Mountain High", "Littl Ann", "A Fool In Love", "Nuthbush City Limits" i "Proud Mary", za koji su dobili prvi Gremi 1972. Godine 1991. Ajk i Tina uvršteni su u Hol slavnih rokenrola.

2008 - Srpski plivač Milorad Čavić trijumfovao je na 100 metara leptir stilom u finalu prvenstva Evrope u Riječi. Osvajač srebrne medalje u toj disciplini na Olimpijskim igrama u Pekingu, sa 49,19 sekundi oborio je tom prilikom evropski rekord i postigao drugi najbolji rezultat svih vremena.

2010 - Umro je Bogumil Hrabak, srpski istoričar, univerzitetski profesor, akademik. Doktorirao je na Filozofsko fakultetu u Sarajevu 1957. godine tezom "Dubrovački izvoz žitarica iz Otomanskog carstva do početka 17. veka". Predavao je na više univerziteta i bio retko plodan autor. Bavio se privrednom istorijom od poznog srednjeg veka do najnovijeg doba, tursko-mletačkim odnosima,bSrpskom revolucijom, istorijom međuratne Kraljevine Jugoslavije, srpsko-albanskim odnosima, Dubrovačkom republikom. Objavio je četrdesetak knjiga i stotine studija.

2012 - Preminuo je Slobodan Dušanić, član Sanu, profesor antičke istorije na Filozofskom fakultetu U Beogradu. Po obrazovanju stručnjak za klasične jezike, bavio se proučavanjem antičke istorije Grčke i Rima, u čemu je imao izuzetne rezultate na međunarodnom nivou. Važio je zabizuzetnog poznavaoca Platona. Glavna dela: "Istorija i politika u Platonovim zakonima", "Akadski savez IV veka".

2013 - Separatističke partije u Kataloniji postigle sundogovor o održavanju referenduma o nezavisnosti. Vlasti Španije tu inicijativu su odmah odbacile kao protivustavnu i nelegalnu.

2016 - Mateo Renci, predsednik vlade Italije, podneo jenostavku pošto je na referendumu poražen njegov reformski program.

2019 - Konzervativna partija ubedljivo je pobedila na izborima u Britaniji, čime je obezbeđeno sprovođenje Bregzita. Konzervativci Borisa Džonsona osvojili su 365 mesta u Parlamentu, Laburisti 203, Škotska nacionalna partija 48, a Liberalne demokrate 11.

2020 - Umro je Džon Le Kare, pisac, znamenit po romanima s tematikom iz doba Hladnog rata. Pravo ime bilo mu je Dejvid Džon Mur Kornvel. Diplomirao je na Oksfordu. Bio je britanski obaveštajni oficir, od pedesetih radio je za MI5. Kao pisac pojavio se ranih šezdesetih, pod pseudonimom Le Kare, s tematikom vezanom za svet obaveštajnih službi i ubrzo je stekao globalnu popularnosti. Autor je dvadesetak romana: "Špijun koji se sklonio u zavetrinu","Krpar, krojač, soldat, špijun", "Savršeni špijun", "Smajlijevi ljudi", "Ruska kuća", "Noćni menadžer".

2021 - Na pacifičkom arhipelagu Nova Kaledonija održan je treći i završni referendum na temu nezavisnosti od Francuske. Čak 96,5 odsto glasalih izjasnili su se protiv nezavisnosti. Zagovornici suverenosti zapravo su bojkotovali referendum. Prethodni referendum održani su 2018. i 2020, sa istim ishodom u manjem procentu. Francuzi su Kaledoniju zaposeli 1853. Prvobitno u statusu kolonije, od 1946. Nova Kaledonija je prekomorska teritorija Francuske sa specijalnim statusom čiji stanovnici imaju puno državljanstvo Francuske.

2021 - Vlasti Šri Lanke prikazale su, kako su navele, najveći prirodni plavi safir, težine 310 kilograma. Izuzetan dragi kamen pronađennje u oblasti Ratnapura, poznatoj kao nalazište dragulja. Šri Lanka jenvodeći izvoznik safira i drugih dragulja s godišnjim eksportnim zagradama od približno pola milijarde US dolara.

2022 - Preminuo je Raško V. Jovanović, književnik, teatrolog,npozorišni i radio kritičar, redovni profesor Akademije umetnosti u Beogradu, i predsednik Umetničkog saveta "Nušić" fondacije. Autor je više zapaženih teatroloških studija, kao i brojnih pozorišnih i književnih kritika i eseja, pored drugog, redovno je pisao i o radijskom program u listu"Politika".